# Cardiale resynchronisatietherapie (CRT-P en CRT-D)

> Bij hartfalen trekken de linker- en rechterkamer soms niet meer gelijktijdig samen, waardoor het hart minder efficiënt pompt. Een CRT-toestel stimuleert beide kamers tegelijk, zodat ze weer samen werken. Een CRT-P is een pacemaker, een CRT-D combineert dat met een defibrillator.

## In het kort

- Waar: Cathlab
- Duur: 3 tot 4 uur
- Verdoving: Meestal algemene narcose
- Opname: 2 nachten
- Batterij: Ongeveer 8 tot 10 jaar
- Rijverbod: CRT-P 1 maand; CRT-D 1 tot 3 maanden

## Voor wie?

CRT is een aanvulling op de medicatie bij **hartfalen met een verminderde pompfunctie** (ejectiefractie 35 % of minder) en een breed QRS op het ECG, vooral bij een linkerbundeltakblok. Bij goed gekozen patiënten vermindert CRT de klachten en het aantal ziekenhuisopnames, en verlengt het het leven. Een CRT-D krijgt u als er ook een verhoogd risico is op levensgevaarlijke ritmestoornissen. Ook wie een pacemaker nodig heeft en een verminderde pompfunctie heeft, kan baat hebben bij CRT.

## Hoe verloopt het?

U blijft 6 uur nuchter. Onder algemene narcose maakt de arts een snede onder het sleutelbeen, meestal links. Via een ader komen leads in de rechterkamer en de rechtervoorkamer. De derde lead gaat via de sinus coronarius, een ader op het hart, naar de zijwand van de linkerkamer. Soms wordt in plaats daarvan het natuurlijke geleidingssysteem gestimuleerd ([conduction system pacing](https://drballet.be/pacemaker-implantatie)). Na metingen komt het toestel onder de huid. Dat duurt 3 tot 4 uur.

## Na de ingreep

- U blijft twee nachten. De dag na de ingreep volgt een echo, de dag erna een controle van het toestel.
- U draagt 48 uur een draagdoek, daarna een week alleen 's nachts. De eerste 6 weken heft u de arm niet boven de schouder en steekt u hem niet achter de rug.
- Hou het transparante verband droog; na tien dagen mag de pleister eraf en na een maand mag u zwemmen. De hechtingen lossen vanzelf op.
- Een eerste controle volgt na een maand, daarna om de zes maanden en via thuismonitoring.
- **Rijverbod:** 1 maand na een CRT-P, 1 tot 3 maanden na een CRT-D. Geen rijverbod na een vervanging.

## Risico's

- Dezelfde risico's als bij een pacemaker of ICD: bloeduitstorting, klaplong, bloed in het hartzakje, verschuiving van een lead en infectie. Complicaties zijn bij CRT iets frequenter dan bij een eenvoudige pacemaker, omdat de ingreep langer duurt en er een lead extra is.
- Een **hikgevoel** door prikkeling van de middenrifzenuw door de linkerkamerlead. Dat lossen we meestal op door het toestel anders te programmeren, soms door de lead te herplaatsen.
- Niet iedereen reageert even goed: ongeveer twee op de drie patiënten gaan duidelijk vooruit.

## Veelgestelde vragen

### Merk ik dat de CRT werkt?

Het stimuleren zelf voelt u niet. Wie goed reageert, merkt in de weken tot maanden nadien meestal minder kortademigheid en meer energie.

### Moet ik mijn hartfalenmedicatie blijven nemen?

Ja. CRT is een aanvulling op de medicatie, geen vervanging.

### Wat is het verschil tussen CRT-P en CRT-D?

Beide laten de kamers gelijktijdig samentrekken. Een CRT-D kan daarnaast een levensgevaarlijke ritmestoornis stoppen met snelle stimulatie of een schok.

## Bronnen

1. Glikson M, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiac pacing and cardiac resynchronization therapy. Eur Heart J 2021;42:3427–3520.
2. McDonagh TA, et al. 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. Eur Heart J 2021;42:3599–3726.
3. Hartcentrum ZAS (Middelheim). Patiëntenbrochure ‘CRT-D’ (versie 1) en ‘CRT-P’ (versie 1).

## Praktijk

Dr. Arne Ballet, arts-specialist in de cardiologie (geconventioneerd), Jan Van Rijswijcklaan 74, 2018 Antwerpen.
Dr. Ballet werkt in het ZAS Hartcentrum, campus Middelheim (Antwerpen). U kunt ook kiezen voor een ander ziekenhuis: we bespreken dat samen en zorgen dat uw gegevens meegaan.
Afspraak: https://drballet.be/#afspraak · Website: https://drballet.be/crt

_Nagelezen door dr. Arne Ballet, 29 oktober 2026. Cijfers zijn ordegroottes uit richtlijnen en grote studies. Deze informatie vervangt geen persoonlijk medisch advies. Bij dringende klachten: bel 112._