# Implantatie van een pacemaker

> Een pacemaker bewaakt het hartritme en geeft een kleine elektrische prikkel wanneer het hart te traag slaat of een pauze maakt. Het toestel wordt onder de huid onder het sleutelbeen geplaatst en via één of twee leads (draden) met het hart verbonden.

## In het kort

- Waar: EP-labo of cathlab
- Duur: 45 tot 90 minuten
- Verdoving: Plaatselijk, eventueel een licht kalmeermiddel
- Opname: Dagziekenhuis of één nacht
- Batterij: Doorgaans 8 tot 12 jaar
- Opvolging: Controle in de praktijk en thuismonitoring

## Wanneer een pacemaker?

- een te trage hartslag met klachten zoals vermoeidheid, duizeligheid of flauwvallen (onder meer bij een zieke sinusknoop);
- een geleidingsstoornis tussen voorkamers en kamers (AV-blok);
- pauzes die tot flauwvallen leiden, bijvoorbeeld opgemerkt met een [looprecorder](https://drballet.be/looprecorder);
- een trage hartslag bij voorkamerfibrillatie, of vóór een AV-knoopablatie.

## Welke soorten?

- **Eenkamer- of tweekamerpacemaker:** één lead in de rechterkamer, en eventueel een tweede in de rechtervoorkamer.
- **Conduction system pacing:** de kamerlead stimuleert rechtstreeks de bundel van His of de linkerbundeltak. Het hart trekt dan natuurlijker en gelijktijdiger samen. Dat is vooral interessant als u veel gestimuleerd zal worden of als de pompfunctie verminderd is.
- **Leadless pacemaker:** een capsule van enkele centimeters die via de lies rechtstreeks in de rechterkamer wordt geplaatst, zonder lead en zonder zakje onder de huid. Geschikt voor bepaalde patiënten.

## Voorbereiding

- Volg de afspraken over bloedverdunners. Een anticoagulans wordt soms kort gestopt of juist verder genomen; stop nooit zelf.
- Neem een douche. Vlak voor de ingreep krijgt u een antibioticum via het infuus om infectie te voorkomen.

## Hoe verloopt het?

Na een plaatselijke verdoving onder het sleutelbeen maken we een snede van ongeveer 4 à 5 cm. Via een ader schuiven de leads onder röntgencontrole naar het hart. We meten of ze goed werken en verbinden ze met het toestel, dat in een zakje onder de huid komt. De wonde wordt gesloten met oplosbare hechtingen.

## Na de ingreep

- Hou de wonde ongeveer een week droog.
- De eerste 48 uur draagt u een draagdoek, daarna een week alleen 's nachts. De eerste 4 à 6 weken heft u de arm aan de kant van het toestel niet boven schouderhoogte en tilt u niets zwaars, zodat de leads goed vastgroeien.
- Een eerste controle volgt na ongeveer een maand, daarna minstens twee keer per jaar [in de praktijk](https://drballet.be/pacemaker-defibrillatorcontrole) en via thuismonitoring.
- Na de implantatie geldt een tijdelijk rijverbod; de duur is wettelijk geregeld en bespreken we vooraf. Na een [vervanging](https://drballet.be/vervanging-pacemaker) van het toestel geldt geen rijverbod.
- Hou een gsm ongeveer 15 cm van het toestel. Toon uw pacemakerkaart bij de luchthavencontrole. Een MRI kan alleen met een MRI-conditioneel systeem en volgens protocol.

## Risico's

- In een groot Deens register kreeg 1 op 10 patiënten met een pacemaker of defibrillator een complicatie in de eerste zes maanden, en ongeveer 1 op 20 een ernstige. Bij een eenvoudige pacemaker ligt dat lager dan bij een defibrillator of CRT.
- Het vaakst: een lead die verschuift en opnieuw geplaatst moet worden.
- Een bloeduitstorting in het zakje, vooral bij bloedverdunners.
- Een klaplong (pneumothorax), ongeveer 1 op 100.
- Een infectie, ongeveer 1 op 100. Dat is ernstig: meestal moet dan het hele systeem verwijderd worden.

## Veelgestelde vragen

### Merk ik dat de pacemaker werkt?

Meestal niet. Hij werkt alleen wanneer het nodig is. Vaak verdwijnen de klachten van een te trage hartslag snel.

### Wat is conduction system pacing?

Een nieuwere techniek waarbij de lead in het natuurlijke geleidingssysteem van het hart wordt geplaatst, meestal in de linkerbundeltak. De kamers trekken dan gelijktijdiger samen dan bij klassieke stimulatie van de punt van de rechterkamer.

### Wat gebeurt er als de batterij leeg raakt?

Dat zien we jaren op voorhand bij de controles. Het toestel wordt dan in een korte ingreep vervangen; de leads blijven meestal zitten.

## Bronnen

1. Glikson M, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiac pacing and cardiac resynchronization therapy. Eur Heart J 2021;42:3427–3520.
2. Burri H, et al. EHRA clinical consensus statement on conduction system pacing implantation. Europace 2023;25:1208–1236.
3. Kirkfeldt RE, et al. Complications after cardiac implantable electronic device implantations: an analysis of a complete, nationwide cohort in Denmark. Eur Heart J 2014;35:1186–1194.

## Praktijk

Dr. Arne Ballet, arts-specialist in de cardiologie (geconventioneerd), Jan Van Rijswijcklaan 74, 2018 Antwerpen.
Dr. Ballet werkt in het ZAS Hartcentrum, campus Middelheim (Antwerpen). U kunt ook kiezen voor een ander ziekenhuis: we bespreken dat samen en zorgen dat uw gegevens meegaan.
Afspraak: https://drballet.be/#afspraak · Website: https://drballet.be/pacemaker-implantatie

_Nagelezen door dr. Arne Ballet, 29 oktober 2026. Cijfers zijn ordegroottes uit richtlijnen en grote studies. Deze informatie vervangt geen persoonlijk medisch advies. Bij dringende klachten: bel 112._